Mpox/Đậu mùa khỉ là gì? Một nhà vi sinh vật học giải thích những gì được biết về họ hàng đậu mùa này

Vào ngày 14 tháng 8 năm 2024, Tổ chức Y tế Thế giới đã tuyên bố mpox là tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng gây quan ngại quốc tế. Đã có hơn 15.600 trường hợp và hơn 530 ca tử vong được báo cáo tại Cộng hòa Dân chủ Congo và các quốc gia lân cận ở Châu Phi. Căn bệnh này trước đây đã gây ra một đợt bùng phát toàn cầu từ năm 2022 đến năm 2023.

Mpox – trước đây gọi là bệnh đậu mùa khỉ – không phải là một căn bệnh mới. Trường hợp đầu tiên ở người được xác nhận là vào năm 1970, khi vi-rút được phân lập từ một đứa trẻ bị nghi mắc bệnh đậu mùa ở Cộng hòa Dân chủ Congo (DRC). Mặc dù thường nhẹ, mpox vẫn có khả năng gây ra bệnh nặng. Các quan chức y tế lo ngại rằng sẽ có nhiều trường hợp hơn phát sinh do việc đi lại tăng lên. Tôi là một nhà nghiên cứu đã làm việc trong các phòng thí nghiệm y tế và y tế công cộng trong hơn ba thập kỷ, đặc biệt là trong lĩnh vực các bệnh có nguồn gốc từ động vật. Chính xác thì điều gì đang xảy ra trong đợt bùng phát hiện tại và lịch sử cho chúng ta biết điều gì về mpox?

Một họ hàng của bệnh đậu mùa

Mpox do virus đậu khỉ gây ra, thuộc phân nhóm của họ virus Poxviridae có tên là Orthopoxvirus. Phân nhóm này bao gồm virus đậu mùa, vaccinia và cowpox. Mặc dù chưa xác định được động vật chứa virus đậu khỉ, nhưng người ta nghi ngờ loài gặm nhấm châu Phi đóng vai trò trong quá trình lây truyền. Virus đậu khỉ chỉ mới được phân lập hai lần từ động vật trong tự nhiên. Xét nghiệm chẩn đoán bệnh đậu khỉ hiện chỉ có tại các phòng xét nghiệm của Mạng lưới ứng phó phòng thí nghiệm tại Hoa Kỳ và trên toàn cầu. Tên gọi “đậu khỉ” xuất phát từ những trường hợp đầu tiên được ghi nhận mắc bệnh ở động vật vào năm 1958, khi hai đợt bùng phát xảy ra ở những con khỉ được nuôi để nghiên cứu. Tuy nhiên, virus không lây từ khỉ sang người và khỉ cũng không phải là vật chủ chính mang mầm bệnh.

Dịch tễ học

Kể từ trường hợp đầu tiên ở người được báo cáo, mpox đã được tìm thấy ở một số quốc gia Trung và Tây Phi khác, với phần lớn các ca nhiễm ở DRC. Các trường hợp bên ngoài Châu Phi có liên quan đến du lịch quốc tế hoặc động vật nhập khẩu, bao gồm cả ở Hoa Kỳ và những nơi khác.

Các trường hợp đầu tiên được báo cáo về mpox ở Hoa Kỳ là vào năm 2003, từ một đợt bùng phát ở Texas liên quan đến một lô hàng động vật từ Ghana. Cũng có những trường hợp liên quan đến du lịch vào tháng 7 và tháng 11 năm 2021 tại Maryland. Đợt bùng phát mpox bắt đầu vào tháng 5 năm 2022 vẫn đang tiếp diễn.

Vì mpox có liên quan chặt chẽ với bệnh đậu mùa, nên vắc-xin đậu mùa có thể bảo vệ chống lại nhiễm trùng từ cả hai loại vi-rút. Tuy nhiên, kể từ khi bệnh đậu mùa chính thức được xóa sổ, việc tiêm vắc-xin đậu mùa thường quy cho dân số nói chung của Hoa Kỳ đã bị dừng lại vào năm 1972. Do đó, mpox ngày càng xuất hiện nhiều hơn ở những người chưa tiêm vắc-xin.

Lây truyền

Virus có thể lây truyền qua tiếp xúc với người hoặc động vật bị nhiễm bệnh hoặc bề mặt bị ô nhiễm. Thông thường, virus xâm nhập vào cơ thể qua da bị trầy xước, hít phải hoặc niêm mạc ở mắt, mũi hoặc miệng. Các nhà nghiên cứu tin rằng lây truyền từ người sang người chủ yếu là qua việc hít phải các giọt hô hấp lớn thay vì tiếp xúc trực tiếp với dịch cơ thể hoặc tiếp xúc gián tiếp qua quần áo. Các quan chức y tế lo ngại rằng hiện tại, virus có thể đang lây lan mà không bị phát hiện thông qua lây truyền trong cộng đồng, có thể thông qua một cơ chế hoặc con đường mới. Nơi và cách thức lây nhiễm vẫn đang được điều tra.

Các dấu hiệu và triệu chứng

Sau khi virus xâm nhập vào cơ thể, nó bắt đầu sinh sôi và lây lan khắp cơ thể qua đường máu. Các triệu chứng thường không xuất hiện cho đến một đến hai tuần sau khi nhiễm trùng. Mpox gây ra các tổn thương da giống như bệnh đậu mùa, nhưng các triệu chứng thường nhẹ hơn so với bệnh đậu mùa. Các triệu chứng giống như cúm thường gặp ban đầu, từ sốt và đau đầu đến khó thở. Một đến 10 ngày sau, phát ban có thể xuất hiện ở các chi, đầu hoặc thân mình, cuối cùng biến thành mụn nước chứa đầy mủ. Nhìn chung, các triệu chứng thường kéo dài từ hai đến bốn tuần, trong khi các tổn thương da thường đóng vảy trong vòng 14 đến 21 ngày. Mặc dù bệnh mpox hiếm gặp và thường không gây tử vong, nhưng một phiên bản của căn bệnh này có thể giết chết khoảng 10% số người bị nhiễm. Dạng vi-rút đang lưu hành hiện nay được cho là nhẹ hơn, với tỷ lệ tử vong dưới 1%.

Vắc-xin và phương pháp điều trị

Điều trị bệnh mpox chủ yếu tập trung vào việc làm giảm các triệu chứng. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh, không có phương pháp điều trị nào có thể chữa khỏi bệnh nhiễm trùng mpox.

Bằng chứng cho thấy vắc-xin đậu mùa có thể giúp ngăn ngừa nhiễm trùng mpox và làm giảm mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng. Một loại vắc-xin được gọi là Imvamune hoặc Imvanex được cấp phép tại Hoa Kỳ để ngăn ngừa mpox và đậu mùa. Tiêm vắc-xin sau khi tiếp xúc với vi-rút cũng có thể giúp giảm nguy cơ mắc bệnh nặng. Hiện tại, CDC khuyến cáo chỉ tiêm vắc-xin đậu mùa cho những người đã hoặc có khả năng tiếp xúc với mpox. Những người bị suy giảm miễn dịch có nguy cơ cao.

---

Đây là phiên bản cập nhật của bài viết ban đầu được xuất bản vào ngày 20 tháng 5 năm 2022.

Bài viết này được đăng lại từ The Conversation theo giấy phép Creative Commons.

Giới thiệu về The Conversation

The Conversation (https://theconversation.com/us) là nhà xuất bản độc lập, phi lợi nhuận về bình luận và phân tích, do các học giả biên soạn và được các nhà báo biên tập cho công chúng. The Conversation xuất bản các bài viết ngắn (800-1000 từ) của các học giả về các chủ đề kịp thời liên quan đến nghiên cứu của họ.